Menu

Muzeum Powstania Wielkopolskiego - facebook | g+ | twitter

Muzeum Ubrojenia - Facebook

Facebook og鏊ny WMWN

 
 
.
WMWN na YouTube

POZnan


Samorz康owa Instytucja Kultury
miasta

 
Projekty realizowane przez Muzeum


  
   

Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918 - 1919 "Odwach"

– mie軼i si na Starym Rynku w Poznaniu, w budynku staromiejskiego Odwachu. Ekspozycj sta陰 muzeum s dzieje Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 r. Muzeum dokumentuje tradycj niepodleg這軼iow Wielkopolski od pierwszej po這wy XIX wieku, poprzez Powstanie Wielkopolskie, do ko鎍a dwudziestolecia mi璠zywojennego. Gromadzi wszelkiego rodzaju eksponaty z tego okresu, m.in. pami徠ki historyczne, militaria, grafiki, obrazy, dokumenty, publikacje, pras, fotografie, zdj璚ia filmowe. Muzeum dysponuje obszern, licz帷 kilka tysi璚y publikacji, bibliotek obejmuj帷 zagadnienia zwi您ane z histori Wielkopolski i Polski od XIX wieku po czasy wspó販zesne.

Staromiejski Odwach w Poznaniu
– klasycystyczny budynek stoj帷y w zachodniej cz窷ci 鈔odkowego bloku Starego Rynku w Poznaniu, na przed逝瞠niu osi ulicy Franciszka雟kiej

Najstarsza wzmianka o pozna雟kim Odwachu pochodzi z pocz徠ku XVIII wieku. Postawiony z drewna w tym samym miejscu, w którym stoi dzi, pocz徠kowo pe軟i funkcj siedziby wojsk miejskich, od czasów panowania Augusta II Sasa by miejscem stacjonowania wojsk koronnych. W ko鎍u XVIII wieku, w wyniku wieloletnich wojen szwedzkich i kl瘰k 篡wio這wych, dramatycznie spad豉 liczba mieszka鎍ów Poznania. Upadek wyniszczonego i zad逝穎nego miasta powstrzyma豉 Komisja Dobrego Porz康ku (Commissio Boni Ordinis) powo豉na przez króla Stanis豉wa Augusta Poniatowskiego dla pod德igni璚ia kraju z upadku gospodarczego po katastrofalnych latach grabie篡 i wojen epoki saskiej. Wskutek tych zarz康ze w豉dze miejskie Poznania przy pomocy króla przeprowadzi造 roboty restauracyjne wa積iejszych budowli miasta, m.in. Odwachu, w którym znalaz豉 siedzib zorganizowana na nowo dla zapewnienia bezpiecze雟twa mieszka鎍om stra miejska. W miejsce drewnianego postawiono w latach 1785-1787 murowany budynek przypuszcza si, 瞠 wed逝g projektu Jana Chrystiana Kamsetzera (projektanta m.in. ζzienek warszawskich oraz wspó速wórcy wn皻rz Zamku Królewskiego).

Inicjatorem i jednym z fundatorów budowy by kieruj帷y pracami Komisji, starosta generalny Wielkopolski, Kazimierz Raczy雟ki. Powsta豉 wówczas jednokondygnacyjna, nie podpiwniczona budowla o prostok徠nym rzucie, z dwoma aneksami wysuni皻ymi do przodu, po陰czonymi kolumnowym podcieniem. Sp豉szczony dach przys豉nia豉 attyka, zwie鎍zona kamiennymi rze嬌ami, ukazuj帷ymi alegoryczne postacie kobiece podtrzymuj帷e kartusz z herbem Rzeczpospolitej czasów króla Stanis豉wa Augusta i po bokach – otoczonymi panopliami – tarczami z herbami: po lewej Na喚cz Raczy雟kich, po prawej miasta Poznania. Nad wej軼iem umieszczono tablic z 豉ci雟kim napisem fundacyjnym. Ca這嗆 nosi豉 cechy porz康ku rzymsko-doryckiego. W latach 1803-1804 dobudowano dwa boczne, nierówne sobie skrzyd豉, w których znalaz豉 miejsce remiza stra瘸cka. Skrzyd豉 przys這ni造 znajduj帷 si na ty豉ch budynku (szpetn – zdaniem cz這nków Magistratu) hal jatek rze幡ickich. Dalsze przebudowy – ok. 1839 roku, przed 1874 rokiem i w 1875 – wzbogaci造 obiekt o dodatkowe pomieszczenia na poziomie pierwszego pi皻ra oraz o klatk schodow, 陰cz帷 obie kondygnacje. Umieszczono w nim dodatkowo ksi璕arni i antykwariat. Boczne skrzyd豉 przystosowano do celów handlowych, w których znajdowa造 si sklepy wódek i piwa oraz wyrobów koszykarskich. Plac przed gówn cz窷ci Odwachu, na którym odbywa造 si zmiany wart, by ogrodzony a w nim ustawiono budk wartownicz pomalowan w czarno-bia貫 pasy (barwy pruskie).

27 grudnia 1918 - manifestacja ludno軼i polskiej przed „Bazarem” w Poznaniu, w którym zatrzyma si Ignacy J. Paderewski

W 1910 roku rozporz康zeniem nadburmistrza Ernesta Wilmsa Odwach uznany zosta za obiekt zabytkowy. Na pocz徠ku XX wieku Odwachowi na Starym Rynku, zwanemu „gównym”, podlega這 siedem innych odwachów wojskowych w 鈔ódmie軼iu. Wszystkie podporz康kowane by造 komendantowi twierdzy Pozna. W chwili wybuchu Powstania Wielkopolskiego (27 grudnia 1918 roku) budynek obsadza oddzia zdominowanej przez Polaków, tzw. S逝瘺y Stra篡 i Bezpiecze雟twa (Wach- und Sicherheitsdienst), formacji o charakterze wartowniczym. W nast瘼nych dniach przej窸a go miejscowa Stra Ludowa. W okresie mi璠zywojennym Odwach pozostawa w gestii komendy pozna雟kiego garnizonu Wojska Polskiego. Jesieni 1939 Odwach przej窸y niemieckie w豉dze okupacyjne. Na krótko by w dyspozycji policji pomocniczej (Hilfspolizei) utworzonej spo鈔ód miejscowych Niemców. Nast瘼nie pomieszczenia Odwachu przeznaczono na magazyn, zlikwidowano budk wartownicz, znikn掖 te 穎軟ierz strzeg帷y wej軼ia do budynku. Podczas walk o miasto w styczniu i lutym 1945 roku Odwach zosta niemal ca趾owicie zniszczony, ocala造 jedynie cz窷ciowo mury obwodowe. Pierwsze prace zabezpieczaj帷e rumowisko przeprowadzono w roku 1946, obiekt odbudowano w latach 1949-1951.

Klasycystyczna budowla odzyska豉 wówczas pierwotny, jednokondygnacyjny kszta速 z ko鎍a XVIII wieku, od ty逝 natomiast dostawiono i po陰czono z Odwachem d逝gi, podpiwniczony aneks (dzisiejsze sale wystawowe Muzeum), odpowiadaj帷y swoim zarysem zachodniemu traktowi jatek rze幡ickich, funkcjonuj帷ych w tym miejscu od czasów 鈔edniowiecza. Do dwóch oddzielnych ci庵ów piwnicznych, wiernie odzwierciedlaj帷ych powierzchni kolejnych jatek, prowadzi造 dwa osobne wej軼ia od strony wewn皻rznego podwórza. Nie zrekonstruowano XIX-wiecznych skrzyde Odwachu, zaznaczono je tylko kamiennymi p造tami w bruku rynkowym. 24 marca 1971 roku budynek wpisano do Pa雟twowego Rejestru Zabytków (pod numerem A8). W 1999 roku obiekt poddano kapitalnemu remontowi, ods豉niaj帷 鈔odkow cz窷 piwnic oraz przebijaj帷 do nich wej軼ie z wn皻rza gmachu. Podczas prowadzonych wówczas prac archeologicznych natrafiono na drewniane i murowane relikty dawnych jatek, wydobyto te fragmenty naczy glinianych, ko軼i zwierz璚ych, monety, no瞠 itp. W pierwszej po這wie lat 50. XX wieku mia造 w Odwachu tymczasow siedzib Pa雟twowa 字ednia Szko豉 Baletowa i Pa雟twowa Szko豉 Instruktorów Teatru Ochotniczego; wydzielono te lokale mieszkalne. W latach 1957-1962 mie軼i si tu salon wystawowy Oddzia逝 Centralnego Biura Wystaw Artystycznych, a od roku 1962 – Muzeum Historii Ruchu Robotniczego im. Marcina Kasprzaka, przekszta販one w 1991 roku w Wielkopolskie Muzeum Historyczne, od 1998 roku nosz帷e nazw: Wielkopolskie Muzeum Walk Niepodleg這軼iowych w Poznaniu. Mi璠zy czerwcem 2000 roku i czerwcem 2001 zabytek dzier瘸wi pozna雟ki Art & Business Club, który pod szyldem Forum Pozna雟kiego organizowa tu wystawy sztuki. Z ko鎍em 2001 roku do Odwachu powróci這 Wielkopolskie Muzeum Walk Niepodleg這軼iowych.

 

wr璚zenie sztandaru 1 Pu趾u Strzelców Wielkopolskich przez gen. Józefa Dowbor Mu郾ickiego

 
 

Powstanie Wielkopolskie 1918-1919

W 1918 roku Polska, po 123 latach niewoli, odzyska豉 niepodleg這嗆. Utraci豉 j w ko鎍u XVIII wieku, kiedy to trzy s御iednie mocarstwa Austria, Prusy i Rosja, podzieli造 mi璠zy siebie ziemie polskie. Wielkopolska znalaz豉 si w granicach pa雟twa pruskiego. Polacy nie pogodzili si z utrat niepodleg這軼i i kilkakrotnie organizowali zbrojne powstania. Z nadziej powitali wybuch I wojny 鈍iatowej, w czasie której pa雟twa zaborcze znalaz造 si po przeciwnych stronach. Jesieni 1918 roku krwawe zmagania wojenne dobieg造 ko鎍a. Kl瘰ki niemieckich armii na froncie zachodnim o篡wi造 niepodleg這軼iowe nadzieje spo貫cze雟twa polskiego w zaborze pruskim. Oczekiwania te wzmog造 si jeszcze, gdy w listopadzie 1918 roku w Berlinie wybuch豉 rewolucja, k豉d帷 kres panowaniu cesarza Wilhelma II, za w Warszawie – po upadku caratu – odradza這 si niepodleg貫 pa雟two polskie. W tym samym czasie w Wielkopolsce powsta造 pierwsze rady robotniczo-穎軟ierskie, patriotyczn dzia豉lno嗆 zaktywizowa這 Towarzystwo Gimnastyczne „Sokó”, ruch skautowy oraz – za這穎na w lutym 1918 roku przez Wincentego Wierzejewskiego – Polska Organizacja Wojskowa Zaboru Pruskiego (POWZP). Za zgod nowych niemieckich w豉dz tworzone by造 równie mieszane narodowo軼iowo formacje o charakterze porz康kowo-wartowniczym: Stra Obywatelska (pó幡iejsza Stra Ludowa) oraz kompanie S逝瘺y Stra篡 i Bezpiecze雟twa, szybko zdominowane przez 篡wio polski. Du膨 rol odgrywa豉 w tym procesie grupa m這dych, pr篹nych oficerów polskich skupiona wokó osoby ppor. Mieczys豉wa Palucha. Tymczasem kontrola nad 篡ciem politycznym prowincji spocz窸a w r瘯ach dzia豉czy Narodowej Demokracji (endecji). Nie rezygnuj帷 z przygotowa do walki zbrojnej, liczyli oni na korzystne dla zachodnich granic Polski rozstrzygni璚ia dyplomatyczne. Nie zawiera ich podpisany 11 listopada 1918 roku w Compiégne uk豉d o zawieszeniu broni mi璠zy pa雟twami Ententy a Niemcami. W dniach 3-5 grudnia 1918 roku obradowa w Poznaniu Polski Sejm Dzielnicowy. Wy這ni 80-osobow reprezentacj spo貫czno軼i polskiej – Naczeln Rad Ludow (NRL) i 6-osobowy Komisariat, jako jej organ wykonawczy. Ten ostatni, zdaj帷 sobie spraw z dysproporcji si, od pocz徠ku stara si hamowa poczynania grup wojskowych (POWZP i grupy Palucha), d捫帷ych do wyst徙ienia z broni w r瘯u. Sytuacja wymyka豉 si spod kontroli. Przyjazd do Poznania Ignacego Paderewskiego sta si katalizatorem dla spontanicznego wybuchu powstania w dniu 27 grudnia 1918 roku. Szybko opanowano miasto i okolice, walki obj窸y równie prowincj. Do po這wy stycznia linia frontu ustabilizowa豉 si, dochodz帷 na najkrwawszym, pó軟ocnym odcinku do linii Noteci, na zachodzie – do linii jezior zb御zy雟kich i Obry, za na po逝dniu – do dawnej granicy prowincji pozna雟kiej ze 奸御kiem.

 

Komisariat NRL, d捫帷 do opanowania sytuacji, powierzy 28 grudnia 1918 roku tymczasowe dowództwo powstania kpt. Stanis豉wowi Taczakowi, a 8 stycznia 1919 roku – przej掖 oficjalnie w豉dz na terenach wyzwolonych. Trzy dni pó幡iej nowym gównodowodz帷ym mianowano by貫go dowódc I Korpusu Polskiego w Rosji – gen. Józefa Dowbor Mu郾ickiego. Przyst徙i on natychmiast do reorganizacji ochotniczych oddziaów w regularn armi z poboru. W po這wie stycznia 1919 roku liczy豉 ona oko這 14 tysi璚y 穎軟ierzy i oficerów ró積ych formacji. Wojska te z du篡m trudem powstrzyma造 niemieckie dzia豉nia ofensywne na prze這mie stycznia i lutego. Jednak stale rosn帷e niemieckie si造 wci捫 grozi造 zd豉wieniem powstania.

 

Napi璚ie opad這 dopiero 16 lutego 1919 roku, gdy w Trewirze przed逝穎no rozejm mi璠zy Entent a Niemcami. Uk豉dem tym obj皻o bowiem równie lini frontu w Wielkopolsce. Mimo to stan zagro瞠nia i lokalne starcia trwa造 tu a do podpisania 28 czerwca 1919 roku w Wersalu traktatu pokojowego. W tym czasie w szeregach Wojsk Wielkopolskich s逝篡這 ju oko這 103 tysi璚y 穎軟ierzy i oficerów (w powstaniu poleg這 oko這 1700). Stworzenie tak licznej armii by這 wyrazem ogromnego patriotyzmu, sprawno軼i organizacyjnej i ofiarno軼i Wielkopolan. Doborowe pozna雟kie jednostki okaza造 si pó幡iej najbardziej zintegrowan i zdyscyplinowan cz窷ci Wojska Polskiego, czego dowiod造 w walkach z Ukrai鎍ami i w wojnie z bolszewikami 1919-1920 roku.

Powstanie Wielkopolskie, cho nie obj窸o swoim zasi璕iem ca貫go zaboru pruskiego, mia這 olbrzymi wp造w na decyzje wielkich mocarstw podj皻e w Wersalu. Przyzna造 one Polsce obszar wyzwolony przez powsta鎍ów, 陰cznie z miastami (nie wyzwolonymi) takimi jak: Bydgoszcz, Leszno i Rawicz, a tak瞠 cz窷 Pomorza. W trakcie powstania wa積 rol organizacyjno-polityczn odegra Komisariat NRL i politycy endeccy – zw豉szcza w dzia豉niach na forum mi璠zynarodowym. Dawni powsta鎍y wielkopolscy wzi瘭i te liczny udzia w akcji plebiscytowej i powstaniach 郵御kich 1919-1921 roku. Dwadzie軼ia lat pó幡iej, we wrze郾iu 1939 roku, Armia „Pozna” – z這穎na w wi瘯szo軼i z oddziaów o powsta鎍zym rodowodzie – raz jeszcze stan窸a do walki, broni帷 granic niepodleg貫go pa雟twa polskiego przed hitlerowskim agresorem.

Jaros豉w B帷zyk

 


MUZEUM POWSTANIA WIELKOPOLSKIEGO 1918-1919

czynne codzienne oprócz poniedzia趾ów
g. 10.00 do 17.00,
soboty, niedziele i 鈍i皻a g. 10.00 do 15.00
bilety normalne 6 z, ulgowe 3 z,
w soboty wst瘼 bezp豉tny

Grupy zorganizowane, które chc zwiedzi ekspozycj sta陰 Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 prosimy zg豉sza pod numerem telefonu: 61 8531-993.

 

Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919
kierownik – Marcin Wi郾iewski
Stary Rynek 3, Odwach
61-772 Pozna
tel./fax +48 (61) 8531 993
mail: odwach[AT]muzeumniepodleglosci.poznan.pl



   
 

Wielkopolskie Muzeum Walk Niepodleg這軼iowych w Poznaniu
Dyrektor Lech Dymarski
Odwach, Stary Rynek 3,
tel. 061 851 72 89
Administracja Muzeum
ul. Wo幡a 12, I p. (C2)
tel. 061 851 72 88


Informacje o ustawieniach/u篡ciu ciasteczek /cookies/
Strona muzeumniepodleglosci.poznan.pl zapisuje informacje w postaci ciasteczek (ang. cookies), czyli ma造ch plik闚 umieszczanych na komputerze u篡tkownika, podczas przegl康ania stron www. Ciasteczka u篡wane s do zapisywania informacji w celach funkcjonalnych (zapami皻ywane s niekt鏎e akcje u篡tkownik闚, jak np. zamkni璚ie okienka informacji, news闚 - co pozwala dostosowa serwis do potrzeb os鏏, kt鏎e odwiedzaj go wielokrotnie.
Ka盥y u篡tkownik mo瞠 sam decydowa o tym w jaki spos鏏 cookies zapisywane s na jego komputerze. Pozwalaj na to ustawienia/preferencje definiowane w przegl康arkach. Domy郵ne ustawienia popularnych przegl康arek (Internet Explorer, Chrome, Firefox, Opera, Safari) pozwalaj na zapisywanie cookies ze strony muzeumniepodleglosci.poznan.pl.

WI犴EJ INFORMACJI O COOKIES >